„Dzieci bardziej niż naszych słów potrzebują naszej obecności” – ta maksyma Marii Montessori wyznaczyła kierunek dyskusji wokół podmiotowości dziecka. A dyskusja odbyła się w ramach IX Ogólnopolskiej i V Międzynarodowej Konferencji Naukowo-Dydaktycznej „Wyobcowanie dziecka. Strategie pomocowe”.
Kluczowym elementem pierwszej części była sesja plenarna, w której analizowano współczesne uwarunkowania rozwoju psychospołecznego dzieci. – Zabieg ten wymagał wieloaspektowego podejścia, uwzględniającego zarówno mikrosystem rodzinny, jak i instytucjonalne otoczenie edukacyjne. Zaprezentowano zatem referaty o charakterze wprowadzającym i syntetyzującym – wyjaśnia dr hab. Jakub Bartoszewski, prof. ANS w Koninie, przewodniczący komitetu organizacyjnego konferencji. Jako pierwszy o strukturze oraz dynamice relacji interpersonalnych w środowisku wychowania rodzinnego mówił dr hab. Marek Stachoń (Wyższej Szkoły Zdrowia i Pracy Socjalnej w Bratysławie, Słowacja). Wykazał ich determinujący i fundamentalny wpływ na prawidłowy rozwój tożsamości oraz kompetencji społecznych jednostki. Prof. dr hab. Krzysztof Kowalik (Politechnika Opolska) skupił się na patologii relacji rodzinnych w sytuacji kryzysu. Omówił zjawisko wyobcowania dziecka, wskazując na niepokojący mechanizm instrumentalnego wykorzystywania stanu zdrowia dziecka jako narzędzia przetargowego w destrukcyjnych konfliktach okołorozwodowych. Natomiast mgr Anna Szulc (Polskie Towarzystwo Psychologiczne) przeniosła punkt ciężkości na grunt szkolny. Przedstawiła krytyczną analizę współczesnego systemu edukacyjnego, bezpośrednio wiążąc syndrom emocjonalnego wyobcowania uczniów z anachronicznymi, pruskimi korzeniami struktury współczesnej szkoły, opierającej się na kontroli zamiast na relacji.
Konferencja miała międzynarodowy charakter, aktywny udział mieli w niej przedstawiciele zagranicznych ośrodków akademickich ze Słowacji (Bratysława, Bańska Bystrzyca), Ukrainy (Użhorod), Mołdawii (Kiszyniów), Bułgarii (Veliko Turnovo) oraz Czech (Hradec Králové). Po zakończeniu sesji plenarnej dyskusja naukowo-dydaktyczna została sprofilowana i przeniesiona do dwóch sekcji specjalistycznych.
Sekcja I koncentrowała się na makrospołecznych i systemowych uwarunkowaniach wyobcowania dziecka. Poruszono m.in. zagadnienia wymuszonych migracji i przesiedleń młodzieży ukraińskiej, destabilizacji struktur rodzinnych w Mołdawii w erze globalizacji oraz współczesnych ryzyk systemowych zagrażających instytucji rodziny. W sekcji tej uczestniczył gość specjalny – mgr Marek Krakus z Kenii, który omówił i przedstawił sytuację społeczno-wychowawczą dzieci niepełnosprawnych oraz pełnosprawnych. Poruszył także tematykę relacji rodzinnych i ich konotacji aksjologicznych. Natomiast dr hab. Jakub Bartoszewski podkreślił rolę i znaczenie procesów socjalizacji i wychowania w dobie dominacji kultury posiadania.
Sekcja II zorientowana była na mikroanalizę zjawisk psychologicznych oraz aplikacyjność metod terapeutycznych. Przedmiotem dyskusji był mechanizm wyuczonej bezradności, etiologia i strategie wsparcia jednostek wysoko wrażliwych oraz spektrum autyzmu. Analizowano także funkcję subiektywnej ekspresji artystycznej i arteterapii w rekonstrukcji więzi społecznych. Przedstawiono również sprawdzone praktyki minimalizowania zjawiska wyobcowania dziecka.
– Konferencja stanowiła płaszczyznę do wszechstronnej, wieloaspektowej ewaluacji problemu alienacji i wyobcowania młodego pokolenia we współczesnym świecie. Przez integrację perspektywy makro- i mikrospołecznej, komitetowi naukowemu udało się połączyć teoretyczny dyskurs akademicki z postulatami nauk o charakterze aplikacyjnym. Prezentowane wyniki badań, analizy teoretyczne oraz studia przypadków z różnych regionów geograficznych dowiodły, że zjawisko wyobcowania dziecka wymaga stałego monitoringu oraz implementacji zintegrowanych, instytucjonalno-społecznych strategii pomocowych. Sformułowane podczas obrad wnioski mogą posłużyć jako podstawa do dalszych badań empirycznych oraz optymalizacji programów profilaktycznych i terapeutycznych – podsumował konferencje prof. Bartoszewski.
